maandag 16 september 2013

Een jeugd vol ziekte en dood

Munch (Steffen Kverneland)

 
Om de een of andere reden verschijnen er de laatste tijd veel strips en graphic novels over schilders in het Nederlands. Blijkbaar zien uitgevers, met Oog & Blik / de Bezige Bij voorop, daar wel brood in. En als dat zo is dan hopen ze blijkbaar vooral veel geld te verdienen  aan Vincent van Gogh, die verreweg het vaakst onderwerp van een strip is, met Rembrandt als goede tweede. Maar ja, die zaten al in het fonds. Gelukkig waren er twee Noren om te vertalen , Lars Fiske en Steffen Kverneland die beiden een stripbiografie maakten. En je krijgt er nog een vertaalsubsidie voor ook.  Fiske kwam met Herr Merz over Kurt Schwitters en Kverneland met Munch. Beide boeken zijn inmiddels verschenen en over de laatste van de twee wil ik het hier hebben.

Edvard Munch (1863 - 1944) is vooral wereldberoemd geworden dankzij één veel geciteerd schilderij. Bijna iedereen kent De schreeuw, vaak zelfs zonder het oorspronkelijke schilderij te kennen (eigenlijk moet ik schrijven: de oorspronkelijke schilderijen aangezien er meerdere versies van bestaan) of de maker ervan. Met dank aan de Amerikaanse horrorfilmindustrie!

De schreeuw is zeker niet Munchs enige werk. Bij zijn dood liet hij ruim 1000 schilderijen, 4000 aquarellen, 15.000 afdrukken een paar honderd grafische werken  en enkele beelden na aan de stad Kopenhagen. Genoeg om een museum mee te vullen. Je mag Munch beschouwen als een Noorse Rembrandt of van Gogh. Zijn betekenis voor de beeldende kunst was groot, ook buiten Noorwegen. Hij wordt algemeen beschouwd als één van de grondleggers van het expressionisme, een stroming waarbij kunstenaars niet zozeer weergeven wat ze zien, maar proberen weer te geven wat ze er bij voelen.

In de proloog van Munch spreekt Kverneland met zijn collega Fiske over zijn voornemen om een strip over Edvard Munch te maken. Fiske daagt hem uit om er de ultieme Munch-biografie van te maken door uitsluitend gebruik te maken van teksten die Munch zelf schreef of die tijgenoten over hem schreven. Kverneland gaat de uitdaging aan en werkt uiteindelijk zeven jaar aan deze strip. Ten opzichte van alle biografen voor hem is Kverneland in het voordeel, want hij maakt niet alleen gebruik van tekst maar ook van beeld. Dat stelt hem in staat om ook datgene uit te drukken wat niet in worden uit valt te drukken. Hij legt vooral de nadruk op Munchs jeugd en zijn werk van rond de vorige eeuwwisseling, waartoe ook De Schreeuw (1893) behoort. Munchs jeugd wordt gekenmerkt door ziekte en dood. Hij had zelf een zwakke gezondheid en zijn moeder stierf toen hij vijf jaar was. De vroege dood van zijn zus op vijftienjarige leeftijd zette hem aan tot schilderen.  Hij leefde voortdurend in angst voor het verlies van zijn dierbaren, zijn vader stierf in 1898 toen hij als schilder werkte in Parijs. Die angst is bijna tastbaar aanwezig in zijn vroege werk dat buitengewoon somber en pessimistisch is. Munch en zijn tijdgenoten zetten de kunstwereld op zijn kop met hun bohemienbestaan en hun expressieve en uitdagende werk en dat leverde roem en verguizing op. In zijn schilderijen zocht Munch naar eenvoud en beeldde hij primaire emoties uit zoals angst waarbij hij grote thema's zoals dood en waanzin niet uit de weg gaan en tastbaar maakte door zijn kleurgebruik. In zijn grafische werk was hij veel gedetailleerder.

Beide invloeden zijn terug te vinden in de getekende biografie van Munch. Kverneland wisselt voortduren van stijl en wisselt uiterst kleurrijke pagina's af met pagina's in zwart-wit of een heel beperkt aantal kleuren. Merkwaardig genoeg vormt het toch, net als het werk van zijn onderwerp, een eenheid.

Munch is een aangename eerste of hernieuwde kennismaking met het werk van Edvard Munch. Nieuwe inzichten biedt Kverneland echter niet, wat vooral de moeite waard is aan de eerste kennismaking met deze Noorse stripmaker is zijn vermogen om bij iedere pagina de juiste grafische invulling te vinden en dit ook nog eens perfect weer te geven. Dit vakmanschap draagt er absoluut aan bij dat Munch meer is geworden dan de zoveelste kunstenaarsbiografie in stripvorm, het is ook een meeslepende grafische roman die duidelijk maakt waartoe een goede stripmaker, die gepassioneerd aan zijn oeuvre werkt, in staat is.


Oog & Blik 2013

280 pagina's ; hardcover; $ 34,95


☺☺☺☺

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen