vrijdag 16 augustus 2013

Een somber mensbeeld

Tatsumi / A drifting life  (Yoshihiro Tatsumi /Eric Khoo)

Sinds enige maanden ligt de DVD Tatsumi in de winkels, een animatiefilm die Eric Khoo in 2011 presenteerde op het filmfestival van Cannes. Tatsumi is de getekende biografie van Yoshihiro Tatsumi, een inmiddels 78-jarige kunstenaar die lang heeft moeten wachten op erkenning.  
De film Tatsumi is grotendeels gebaseerd op A drifting life, zijn autobiografie in stripvorm die in 2009 verscheen. Hoewel de hoofdpersoon in dit boek Hiroshi Katsumi heet is het meteen duidelijk dat dit verhaal het leven van de tekenaar zelf beschrijft. Katsumi groeit met zijn ziekelijke broer Okimasa op in Osaka tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Beiden hebben een passie voor het stripverhaal dat zich juist in die jaren begint te ontwikkelen. Ze beginnen zelf ook strips te tekenen en Katsumi debuteert kort na de Tweede wereldoorlog al op zeer jonge leeftijd. Hij slaagt er in om korte gagstrips die hij per briefkaart instuurt te verkopen aan kranten en daarmee een inkomen te verwerven. In die tijd leert hij ook Osamu Tezuka kennen, die op een paar straten afstand van hem blijkt te wonen en te werken. Tezuka is zijn idool en van hem krijgt hij het advies om eens een lang verhaal te maken. Daarmee geeft de Japanse meester de aanzet tot een lange serieuze carrière als striptekenaar. Hatsumi vind werk bij een uitgeverij die leenstrips produceert. Naast keurige uitgaven voor verkoop in de boekwinkels waren er in die tijd ook strips die gemaakt werden om in winkels te worden uitgeleend. Hatsumi leeft in een roerige wereld en probeert de indrukken die via film en televisie op hem afkomen te verwerken in zijn strips. Hij ontwikkelt zich niet alleen als auteur maar ook als organisator en verzamelt een groepje gelijkgestemden om zich heen waarmee hij een nieuw soort strips ontwikkeld, rauwer en realistischer dan de dan bekende manga. Een uitgever steunt hem in zijn streven en hij wordt hoofdredacteur van een tijdschrift vol met strips die inmiddels de naam gekiga hebben gekregen. Hatsumi en de zijnen geven zelfs een heus manifest uit waarin ze uitleggen waar gekiga voor staan. Inmiddels zijn we honderden pagina’s verder met lezen, maar dat geeft niet want A drifting life verveelt geen moment. Tatsumi schetst een boeiend beeld van de ontwikkeling van een genre en zijn eigen betrokkenheid daarbij. Dat wisselt hij af met tijdsbeelden en de worstelingen in zijn eigen leven, artistiek en persoonlijk. Hij moet schipperen tussen enerzijds de behoefte om in zijn dagelijkse bestaan te voorzien en anderzijds zijn verlangen om grenzen te verlegen. Dat ging niet zonder slag of stoot.



Voordat het tekenwerk begon voor Tatsumi nam Eric Khoo eerst de voice-over op, teksten die worden uitgesproken door Tatsumi zelf en waarin hij min of meer het zelfde verhaal vertelt als in A drifting life. Zijn levensverhaal wordt afgewisseld met tekenfilmversies van vijf van zijn verhalen. Daarbij heeft Khoo zo veel mogelijk Tatsumi's eigen tekenstijl aangehouden. De inkleuring en de tekentechniek zijn steeds aangepast aan de tijd waarin het verhaal zich afspelt. Alle bekende thema's uit Tatsumi's werk komen er in terug: de chaos in het naoorlogse Japan, seksuele frustraties. Het zijn toegankelijke, voor iedereen begrijpelijke verhalen die tot het beste behoren dat Tatsumi gemaakt heeft. In zijn stripverhalen draagt Tatsumi een somber mensbeeld uit. De hoofdpersonen,  mannen vragen zich af wat het allemaal voor zin heeft om hun lusten te bevredigen en vrouwen beschuldigen hun vriend ervan dat die alleen maar bij hun wil zijn om de seks. Het is niet zo vreemd dat de Japanners in de nog preutse jaren ’60 moeite hadden met Tatsumi's  verhalen en veel uitgevers er niet eens aan dachten om ze te publiceren. Dat frustreerde Tatsumi alleen maar meer en bevestigde zijn mensbeeld.

Tekenend in dat opzicht is Occupied, een van de verhalen die Eric Khoo verfilmde: hierin raakt een tekenaar van strips voor kinderen zijn baan kwijt raakt. De pornografische graffiti die hij aantreft op de muur van een openbaar toilet, zet hem ertoe aan om pornostrips te gaan tekenen. Het is tekenend voor de positie die Tatsumi vroeger zelf innam als maker van gekiga. Gelukkig is het tij voor hem gekeerd, verschijnen van zijn werk vertalingen in Europa en de Verenigde Staten, en werd er met de film Tatsumi een prachtig eerbetoon gemaakt aan een man die wereldwijd beschouwd wordt als een van de belangrijkste stripmakers van de twintigste eeuw.

A drifting life

Uitg. Drawn & Quarterly; 856 pl. zwart-wit $ 29,95

Tatsumi

Afilm ; 92 min.; ca. € 15,00

Geen opmerkingen:

Een reactie posten